Laaggraadige ontstekingen 

Laaggradige ontsteking (low-grade inflammation – LGI) is één van de belangrijkste “stille” processen geassocieerd met veel chronische aandoeningen. Het is geen klassieke, acute ontsteking met duidelijke roodheid, zwelling of koorts, maar een continue lichte activatie van het immuunsysteem. Je voelt je vaak niet acuut ziek, terwijl je lichaam wél langdurig in een staat van paraatheid verkeert. 

In deze blog leggen we alles uit wat je nodig hebt om laaggradige ontsteking te begrijpen: wat het is, hoe het ontstaat, waarom het zo vaak samenhangt met vermoeidheid, huid- en darmklachten, insulineresistentie en stemmingsklachten, én vooral wat je praktisch kunt doen om het systeem weer te reguleren.

Wat is een laaggradige ontsteking?

Een normale ontsteking is een natuurlijke, tijdelijke reactie van het immuunsysteem om schade of ziekteverwekkers (pathogenen) op te ruimen. Bij laaggradige ontsteking is er geen duidelijke acute aanleiding (zoals een wond of forse infectie), maar staat het immuunsysteem langdurig “aan”. 

Om een onderscheid te kunnen maken:

• Heftige immuunreactie zoals bijv. koorts of een infectie: doel = ziekteverwekkers doden.
• Milde immuunreactie (laaggradig): doel = het lichaam is nog opzoek naar de oorzaak, het verlengd de immuunreactie, zodat deze op de achtergrond actief kan blijven 

Dat lijkt onschuldig, maar een immuunsysteem dat langdurig actief is, verandert je stofwisseling, je hormoonhuishouding en je energiebeschikbaarheid. Het lichaam gaat zich aanpassen, aan deze verlengde fysiologische toestand. Dit gaat op een gegeven moment klachten geven. 

“De kernoorzaak: lekkende barrières → endotoxemie → immuunsysteem blijft alert”

Lichaamsbarrières als poortwachters

Je lichaam is ontworpen met barrières (o.a. darmwand en huid) die selectief doorlaten wat veilig is en buitenhouden wat schadelijk is. Bij een westerse leefstijl kunnen die barrières verhoogd doorlaatbaar worden “lek”. 

Endotoxemie als mechanisme

Wanneer de darmbarrière lekt (leaky gut), kunnen bacteriële componenten (met name van gramnegatieve bacteriën) en andere restproducten gemakkelijker in de bloedbaan komen. Dit heet een endotoxemie: endotoxines zorgen in het bloed voor activatie van  de laaggradige ontsteking.

Het gevolg: het  immuunsysteem blijft “patrouilleren” en reageert herhaaldelijk op prikkels die eigenlijk in de darm hadden moeten blijven. Maar deze stoffen zitten nu in onze bloedbaan. 

De oorzaak van vage klachten, is het immuunsysteem dat energie herverdeelt

Een actief immuunsysteem kost veel energie waardoor het lichaam energie gaat “herverdelen” richting het immuunsysteem. Andere systemen, krijgen minder energie toebedeeld. Waardoor mensen klachten krijgen, dit zijn de symptomen van een energie tekort in mechanismen die worden verwaarloosd bij een laaggradige ontsteking. 

The selfish immune system

Energie wordt als het ware weggetrokken bij ‘dure’ organen(hersenen, darmen, voortplantingsorganen, spieren) om het immuunsysteem te kunnen blijven voeden. Dit doet het immuunsysteem, door de rest van bovengenoemde organen, insuline resistent te maken. Insulineresistentie: cellen worden minder gevoelig voor insuline zodat glucose minder goed wordt opgenomen door deze cellen. Hiedroor blijft er glucose (bloedsuiker) beschikbaar voor immuuncellen, die daarmee actief kunnen blijven. 

Hoe herkennen symptomen die vaak passen bij laaggradige ontsteking

Laaggradige ontstekingen kan zich uiten in combinaties (meerdere systemen, krijgen minder energie): vermoeidheid, slaapproblemen, stemmings- en concentratieklachten, moeite met afvallen, verandering in lichaamssamenstelling, libido-afname en pijngevoeligheid.

Energie & herstel

• Vermoeidheid
• Spierpijn/stijfheid met name in de ochtend maar ook langzamer herstellen
• Energie dip na de maaltijd
  

Brein & stemming

• Concentratieproblemen – brainfog 
• Prikkelbaarheid, stemmingsschommelingen
• Slaapproblemen

Metabool & gewicht

• Suikerdrang / veel trek en zin in zoetigheid
• Toename in gewicht en moeilijk vet verliezen
• Hoge bloeddruk

Huid & darmen

• Darmklachten, opgeblazen gevoel, wisselende ontlasting zacht/hard 
• Huidproblemen, acne, eczeem/psoriasis-achtige klachten
  

De “ontstekingsknop”

Een normale (gezonde) ontsteking verloopt in fasen: initiatie → demping/oplossing → beëindiging. Dit noemen we resoleomics, het biologisch programma waarmee je lichaam ontsteking actief oplost. 

De eicosanoïden “switch”

Vetzuur-voorlopers in onze celmembranen met name omega-6 arachidonzuur (AA) en omega-3 EPA/DHA worden omgezet in signaalstoffen: eicosanoïden en gespecialiseerde pro-resolving mediators die de ontsteking sturen. 

• Omega-6 (AA) is voorloper van relatief meer pro-inflammatoire mediatoren, deze starten een ontsteking, zodat we daarna kunnen helen.
• Omega-3 (EPA/DHA) is voorloper van mediatoren die bijdragen aan oplossing/beëindiging door signaalstoffen: resolvines, protectines en lipoxinen (het opruimprogramma, en begin van herstel).
  

“Een goede ontsteking is het begin van herstel”

In onderstaande afbeelding en tekst komt een belangrijk punt terug: een ontsteking moet niet alleen “aan” kunnen, maar vooral tijdig uit. Uitzetten gebeurt via een eicosanoïde switch de overgang van pro- naar anti-inflammatoire signalen en vervolgens een stop-signaal waarbij het systeem opruimt en beëindigt, gevolgd door herstel.

Afbeelding: Pruimboom L. Word weer mens. De Terugkeer van Homo Sapiens. Plumtree 2019

De populariteit van omega 3 bij laaggraadige ontstekingen

De verhouding omega-3 en omega-6 in voeding bepaalt mede welke vetzuren in onze celmembranen domineren. Bij activatie komen ze vrij en sturen ze lokaal de ontstekingsreactie. Ze zorgen voor de juiste intensiteit én het kunnen beëindigen van ontsteking.

“Inbouw van de juiste vetzuren in onze cel membranen bepalen de  ontstekingsreactie”

Westerse welvaart geeft vaak te veel omega-6

In onze westere wereld, eten de meeste mensen meer omega-6 dan omega-3 en is deze verhouding vaak sterk verschoven. 

Concreet, oliën met veel omega-6 die je (zeker bij vermoeden van LGI)  minimaliseert en beter helemaal vermijd:

• Zonnebloemolie, maïsolie, sojaolie, saffloerolie
• Katoenzaadolie, druivenpitolie
• Sesamolie, pindaolie
• Veel bewerkte producten waarin deze vetten verstopt zitten zoals: koek, snacks, sauzen

Omega 6 is niet meteen de boosdoener, een goed herstel begint juist bij een goede ontsteking. Zonder omega 6, kunnen we minder goed ontsteken. Het gaat met name om de ratio omega 3 : omega 6. 

Omega-3 uit zeevoeding

Onze omega 3 vetzuren EPA en DHA zitten vooral in:

• Vette vis: sardines, markreel, zalm, forel..
• Schaal en schelpdieren
• Algen/krill
• Eieren, denk aan de oereieren van Jumbo (kippen die insecten en wormen eten, ipv mais en granen)
  

Plantaardige omega 3 – alfa-linoleenzuur (ALA) wordt in het lichaam beperkt omgezet naar EPA en DHA.

• Lijnzaad
• Chiazaad
• Walnoten

Ontspanning is geen bijzaak

Niet alleen onze voeding maar ook onze stress-systemen (neurologie en hormonen) spelen een belangrijke rol in het systeemprobleem waarbij chronische stress een centrale rol heeft in LGI.

• Activatie van onze stress-systemen (SNS/HPA-as) → (nor)adrenaline en cortisol → verhoogde darmpermeabiliteit en verstoring van de “stopfase” van ontsteking.
• Dit betekend, dat de gehele dag in activatie stand, vliegen van to-do naar to-do, afspraak naar afspraak. Kan er voor zorgen dat je opgejaagd bent, dit zorgt onderander ook voor een lekkende darm. De darmwand, poortwachters gaan meer open staan, ons brein wil namelijk in deze situatie meer energie vragen. Om aan deze vraag te voldoen, nemen we sneller glucose en zouten op uit onze voeding door onze darmwand meer te openen. 
• Wanneer de darmwand meer opent, is het lichaam weer vatbaarder voor een LGI.
  

Praktisch betekent dit: als je alleen omega-3 gaat “bijslikken” maar intussen structureel slecht slaapt, te vaak eet, te weinig herstelt en in chronische stress blijft, dan blijft de onderliggende prikkel voor de LGI bestaan. 

Hoe brengen we laaggradige ontsteking in beeld?

Er is zelden één test die “het” bewijst. Vaak op basis van meerdere factoren en combinaties:

• Klachtenpatroon
• Bloedwaarden
• Eventueel darmonderzoek
  

Veelgebruikte marker:

• High sensitive CRP (hs-CRP) is een bekende parameter, met de kanttekening dat een geïsoleerde waarde misleidend kan zijn (sport, verkoudheid)

Aanvullend:

• Triglyceriden/HDL-ratio
• Urinezuur met dagvariatie
• Ferritine met nuance bij eiwittekort
• Cytokines zoals IL-6, IL-1β, TNF-α
  

Wat kun je zelf doen? Een praktisch, systeemgericht plan

Stap 1 — Voeding: balans herstellen en “vuurprikkels” verminderen

1. Verhoog omega-3 (EPA/DHA) uit zeevoeding
   Denk aan vis, schaal- en schelpdieren, algen/krill. 
2. Verminder omega-6-rijke oliën en ultrabewerkte voeding
   Zeker zonnebloem/soja/maïs/saffloer/druivenpit/sesam/pinda en producten waarin deze  zitten.
3. Let op glycemische lading
   Veel geraffineerde koolhydraten en suikers, geven stress voor het lichaam. 
4. Voedingsstoffen op orde
   Naast de vetzuren, voldoende vitamine D, K, magnesium, vitamines.
   

Stap 2 — Maaltijdfrequentie geef het immuunsysteem rust

Minder vaak eten (niet minder veel, tenzij je echt teveel eet) elk eetmoment is een prikkel waarbij het immuunsysteem actief kan worden; te vaak eten kan daardoor onderhoudend werken.
Praktisch: beperk eetmomenten tot 2–3 maaltijden per dag, en overweeg intermittent fasting alleen als het past bij jouw situatie (doe dit altijd in overleg met een van onze collega’s).

Stap 3 — Beweging werkt als beste  stop-signaal 

Bewegen en minder zitten, met nadruk op bewegen vóór de maaltijd en nuchter bewegen als strategie om metabole flexibiliteit te ondersteunen.

Stap 4 — Slaap en bioritme

Slaaptekort geeft het lichaam systemisch een stressor en is gekoppeld aan verstoring van herstel.
Praktisch: vaste bedtijden, ochtendlicht, beperking van maaltijden maar ook alcohol met name in de avond.

Stap 5 — Darmen

• Gefermenteerde voedingsmiddelen waar melkzuur in zit, geproduceerd door bacteriën, werkt  als mogelijke ondersteuning.
• Daarnaast kruiden/voedingsmiddelen die het “resolutieprogramma” kunnen ondersteunen. Denk aan omega 3 en een anti-ontstekend voedingsplan
  
  Let op, bij histaminegevoeligheid kunnen gefermenteerde producten juist klachten geven. 

Stap 6 — Stressregulatie: de “uitknop” faciliteren

Omdat stress-systemen de barrière en ontstekingsfasen beïnvloeden, is stressreductie geen zachte bijzaak maar een biochemische voorwaarde.

Praktisch:

• Herstelmomenten gedurende de dag (uit die rush van to-do naar to-do)
• Meer tijd in de natuur
• Ademhaling/ontspanning
• En een trainingsbelasting die past bij je herstelcapaciteit

Ik ga gezonder leven en word ineens ziek 

Een belangrijk fenomeen kan zijn, als je leefstijl verbetert en je lichaam weer voldoende “stop-signalen” kan maken, kan het immuunsysteem weer toestemming krijgen om een kortdurende, effectieve immuunreactie te draaien bijvoorbeeld koorts. In plaats van een chronische milde reactie, is de redenering van een tijdelijke acute reactie juist een teken zijn dat het systeem weer durft af te ronden. 

Belangrijk: dit moet altijd in context worden beoordeeld; bij aanhoudende of ernstige klachten is medische evaluatie passend. Vraag een van onze collega’s voor hulp. 

Take home message

Laaggradige ontsteking ontstaat meestal door een combinatie van:

• Verhoogde barrièredoorlaatbaarheid (darm/huid) – leaky gut en minder acuut een permeabele darm
• Langdurige stressbelasting
• Verstoring van omega-3:omega-6 balans en metabole gezondheid (flexibiliteit)
• En onvoldoende resolutie “ontsteking uitzetten” via het resoleomics-programma.

De kern van herstel is daarom niet één supplement of één truc, maar een samenhangende aanpak: voeding met focus op EPA/DHA en omega-6 reductie, eetritme, beweging, slaap en mindfulness, zodat het immuunsysteem weer kan doen waar het voor gemaakt is: kort aan, effectief opruimen, en weer uit.

“Laaggradige ontsteking is geen “los probleem”, maar een systeemstatus”

Referenties

Basil, M. C., & Levy, B. D. (2016). Specialized pro-resolving mediators: Endogenous regulators of infection and inflammation. Nature Reviews Immunology, 16(1), 51–67. https://doi.org/10.1038/nri.2015.4  

Cani, P. D., Amar, J., Iglesias, M. A., Poggi, M., Knauf, C., Bastelica, D., … Burcelin, R. (2007). Metabolic endotoxemia initiates obesity and insulin resistance. Diabetes, 56(7), 1761–1772. https://doi.org/10.2337/db06-1491  

Comas-Basté, O., Sánchez-Pérez, S., Veciana-Nogués, M. T., Latorre-Moratalla, M. L., & Vidal-Carou, M. C. (2020). Histamine intolerance: The current state of the art. Biomolecules, 10(8), 1181. https://doi.org/10.3390/biom10081181  

Erridge, C., Attina, T., Spickett, C. M., & Webb, D. J. (2007). A high-fat meal induces low-grade endotoxemia: Evidence of a novel mechanism of postprandial inflammation. American Journal of Clinical Nutrition, 86(5), 1286–1292. https://doi.org/10.1093/ajcn/86.5.1286  

Irwin, M. R., Olmstead, R., & Carroll, J. E. (2016). Sleep disturbance, sleep duration, and inflammation: A systematic review and meta-analysis of cohort studies and experimental sleep deprivation. Biological Psychiatry, 80(1), 40–52. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2015.05.014  

Johnson, G. H., & Fritsche, K. (2012). Effect of dietary linoleic acid on markers of inflammation in healthy persons: A systematic review of randomized controlled trials. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 112(7), 1029–1041.e15. https://doi.org/10.1016/j.jand.2012.03.029  

Kavyani, Z., Musazadeh, V., Fathi, S., Faghfouri, A. H., Dehghan, P., & Sarmadi, B. (2022). Efficacy of the omega-3 fatty acids supplementation on inflammatory biomarkers: An umbrella meta-analysis. International Immunopharmacology, 111, 109104. https://doi.org/10.1016/j.intimp.2022.109104  

Kim, H. K., Kang, E. Y., & Go, G.-W. (2022). Recent insights into dietary ω-6 fatty acid health implications using a systematic review. Food Science and Biotechnology, 31(11), 1365–1376. https://doi.org/10.1007/s10068-022-01152-6  

Krogh-Madsen, R., Plomgaard, P., Møller, K., Mittendorfer, B., & Pedersen, B. K. (2006). Influence of TNF-α and IL-6 infusions on insulin sensitivity and expression of IL-18 in humans. American Journal of Physiology-Endocrinology and Metabolism, 291(1), E108–E114. https://doi.org/10.1152/ajpendo.00471.2005  

Myers, G. L., Rifai, N., Tracy, R. P., Roberts, W. L., Alexander, R. W., Biasucci, L. M., … Waymack, P. P. (2004). CDC/AHA Workshop on Markers of Inflammation and Cardiovascular Disease: Application to clinical and public health practice: Report from the laboratory science discussion group. Circulation, 110(25), e545–e549. https://doi.org/10.1161/01.CIR.0000148980.87579.5E  

Petersen, A. M. W., & Pedersen, B. K. (2005). The anti-inflammatory effect of exercise. Journal of Applied Physiology, 98(4), 1154–1162. https://doi.org/10.1152/japplphysiol.00164.2004  

Pruimboom, L., & Reheis, D. (2019). Word weer mens: De terugkeer van homo sapiens. Plumtree Editorial – artgerecht GmbH.  

Ridker, P. M. (2003). Clinical application of C-reactive protein for cardiovascular disease detection and prevention. Circulation, 107(3), 363–369. https://doi.org/10.1161/01.CIR.0000053730.47739.3C  

Serhan, C. N. (2014). Pro-resolving lipid mediators are leads for resolution physiology. Nature, 510(7503), 92–101. https://doi.org/10.1038/nature13479  

Shoelson, S. E., Lee, J., & Goldfine, A. B. (2006). Inflammation and insulin resistance. Journal of Clinical Investigation, 116(7), 1793–1801. https://doi.org/10.1172/JCI29069  

St-Onge, M.-P., Ard, J., Baskin, M. L., Chiuve, S. E., Johnson, H. M., Kris-Etherton, P., & Varady, K. (2017). Meal timing and frequency: Implications for cardiovascular disease prevention: A scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 135(9), e96–e121. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000000476  

Straub, R. H. (2014). Insulin resistance, selfish brain, and selfish immune system: An evolutionarily positively selected program used in chronic inflammatory diseases. Arthritis Research & Therapy, 16(Suppl 2), S4. https://doi.org/10.1186/ar4688  

Turna, N. S., Chung, R., & McIntyre, L. (2024). A review of biogenic amines in fermented foods: Occurrence and health effects. Heliyon, 10(2), e24501. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e24501  

Vanuytsel, T., van Wanrooy, S., Vanheel, H., Vanormelingen, C., Verschueren, S., Houben, E., … Tack, J. (2014). Psychological stress and corticotropin-releasing hormone increase intestinal permeability in humans by a mast cell-dependent mechanism. Gut, 63(8), 1293–1299. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2013-305690  

Wang, X., Liu, Q., Zuo, W., Zhang, Y., & Zhou, X. (2020). Effects of intermittent fasting diets on plasma concentrations of inflammatory biomarkers: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrition, 79–80, 110974. https://doi.org/10.1016/j.nut.2020.110974  

Wastyk, H. C., Fragiadakis, G. K., Perelman, D., Dahan, D., Merrill, B. D., Yu, F. B., … Sonnenburg, J. L. (2021). Gut-microbiota-targeted diets modulate human immune status. Cell, 184(16), 4137–4153.e14. https://doi.org/10.1016/j.cell.2021.06.019