Opgeblazen buik: 8 mogelijke oorzaken en wat kun je eraan doen?

Opgeblazen gevoel of opgezette buik?

We gebruiken deze termen vaak door elkaar, maar ze zijn niet helemaal hetzelfde.

Bij een opgeblazen gevoel ervaar je druk, spanning of een vol gevoel in je buik. Van buitenaf is er echter niet altijd iets te zien.

Bij een opgezette buik neemt je buikomvang daarentegen daadwerkelijk toe. Je ziet je buik in de loop van de dag bol worden.

Beide klachten komen vaak samen voor. Toch is het onderscheid nuttig, omdat de factoren erachter kunnen verschillen.

Opvallend is bovendien dat de meeste mensen met een opgeblazen buik niet méér gas in hun darmen hebben dan anderen. In plaats daarvan speelt vaak vooral mee hoe het gas zich door de darm verplaatst, hoe gevoelig de darm reageert en hoe je buikwand en middenrif zich gedragen.

8 mogelijke oorzaken van een opgeblazen buik

1. Voeding en FODMAP’s

Bepaalde koolhydraten worden in de dunne darm minder goed opgenomen. Deze worden FODMAP’s genoemd. Hierdoor komen ze in de dikke darm terecht, waar darmbacteriën ze fermenteren. Daarbij ontstaan gassen.

Voorbeelden van voedingsmiddelen met veel FODMAP’s zijn:

• tarwe, ui en knoflook
• melk en zuivel met lactose
• appel, peer en honing
• peulvruchten
• zoetstoffen zoals sorbitol en mannitol

Dit betekent niet dat deze voedingsmiddelen ongezond zijn. Integendeel, veel ervan voeden juist je darmbacteriën. Maar bij een gevoelige darm kan dezelfde hoeveelheid gas wel klachten geven.

Ook lactose-intolerantie en coeliakie kunnen bijdragen aan een opgeblazen buik. Bij een vermoeden van coeliakie is het belangrijk om eerst via de huisarts te laten testen, vóórdat je glutenvrij gaat eten.

2. Lucht inslikken

Bij elke hap en slok slik je een beetje lucht in. Dat is normaal. Toch kan de hoeveelheid flink oplopen, bijvoorbeeld door:

• snel eten
• praten tijdens het eten
• kauwgom
• drinken met een rietje
• koolzuurhoudende dranken

Ingeslikte lucht geeft daarbij vaak vooral klachten in de bovenbuik en leidt regelmatig tot boeren.

3. Obstipatie

Wanneer ontlasting langer in de dikke darm blijft, hebben darmbacteriën meer tijd om te fermenteren. Daarnaast neemt een volle dikke darm simpelweg ruimte in.

Veel mensen met een opgeblazen buik hebben ook een trage of moeizame stoelgang. Soms zonder dat zelf zo te benoemen. Ga je bijvoorbeeld wel dagelijks, maar moet je veel persen of heb je het gevoel dat je darm niet helemaal leeg is? Ook dan kan obstipatie een rol spelen.

4. Een trage darmmotiliteit

Gezonde darmen verplaatsen gas vlot richting de uitgang. Bij sommige mensen gaat dit transport trager. Het gas blijft dan langer op één plek hangen en geeft druk of pijn.

Ook een trage maagontlediging kan bijdragen aan een vol gevoel. Je merkt dit meestal al snel na het eten, soms samen met misselijkheid of vroeg verzadigd zijn.

5. SIBO

SIBO staat voor Small Intestinal Bacterial Overgrowth: bacteriële overgroei in de dunne darm. Normaal leven er in de dunne darm relatief weinig bacteriën. Bij SIBO zijn dat er echter meer, waardoor voeding al vroeg in de spijsvertering wordt gefermenteerd.

Kenmerkend is daarom een opgeblazen buik die vrij snel na de maaltijd ontstaat. Daarnaast gaat dit vaak samen met winderigheid, buikpijn of een wisselend ontlastingspatroon.

Factoren die het risico op SIBO kunnen vergroten zijn onder andere:

• een vertraagde darmmotiliteit;
• eerdere buikoperaties;
• langdurig gebruik van maagzuurremmers;
• bepaalde onderliggende aandoeningen.

In een volgende blog gaan we uitgebreider in op SIBO.

6. Veranderingen in het darmmicrobioom

De samenstelling van je darmflora bepaalt mede hoeveel gas er ontstaat en welke soort gas. Verschillende factoren kunnen het darmmicrobioom beïnvloeden, zoals:

• antibioticagebruik;
• een vezelarm of eenzijdig eetpatroon;
• langdurige stress;
• slaaptekort;
• eerdere darminfecties.

Overigens is het onderzoek naar wat een ‘gezond’ microbioom precies is nog volop in ontwikkeling. Wel weten we dat een gevarieerd en vezelrijk eetpatroon samenhangt met een diverser microbioom.

7. Stress en een gevoelige darm

Onze darmen en hersenen communiceren voortdurend met elkaar via de darm-hersen-as. Bij stress verandert bijvoorbeeld de beweging van de darm en wordt de darm vaak gevoeliger voor prikkels.

Hierdoor kan een normale hoeveelheid gas toch voelen als druk of pijn. Dit verklaart ook waarom veel mensen merken dat hun buik juist in drukke periodes meer opzet.

Dat betekent niet dat een opgeblazen buik ‘tussen de oren zit’. Het laat zien hoe nauw je zenuwstelsel en je darmen met elkaar samenwerken.

8. De samenwerking tussen middenrif en buikwand

Deze factor is minder bekend, maar wel interessant. Normaal reageert je lichaam op meer inhoud in de buik door het middenrif iets op te trekken en de buikwand licht aan te spannen. Zo blijft je buik relatief plat.

Bij een deel van de mensen met een zichtbaar opgezette buik gebeurt echter het omgekeerde. Het middenrif zakt naar beneden en de buikwand ontspant. De buikinhoud wordt daardoor naar voren geduwd.

Dit verklaart dus waarom sommige mensen een sterk opgezette buik hebben, terwijl er niet meer gas in de darmen zit. Het goede nieuws is dat deze reactie trainbaar lijkt, bijvoorbeeld met ademhalingsoefeningen.

Ook osteopathie kan hierbij ondersteunen. Een osteopaat kijkt naar de beweeglijkheid van het middenrif, de onderste ribben en de buikwand, en naar littekenweefsel na bijvoorbeeld een buikoperatie. Dit werkt het beste in combinatie met ademhalingsoefeningen. Het onderzoek naar osteopathie bij buikklachten is nog beperkt, daarom zien we het als aanvulling op voeding, leefstijl en ademhaling.

Meer weten over osteopathie bij maag- en darmklachten? → https://flourishhealth.nl/osteopathie-maag-darmklachten

Wanneer ontstaat jouw opgeblazen buik?

Het moment waarop je buik opzet, kan namelijk al veel zeggen.

Zet je buik bijvoorbeeld direct na het eten op? Of pas enkele uren later? Wordt het in de loop van de dag steeds erger? En is je buik ‘s ochtends weer plat?

Ook andere vragen kunnen helpen:

• Heb je tegelijkertijd last van obstipatie of juist dunne ontlasting?
• Merk je een verband met bepaalde voedingsmiddelen?
• Nemen de klachten toe in stressvolle periodes?
• Veranderen de klachten rond je menstruatie?
• Heb je in het verleden antibiotica of maagzuurremmers gebruikt?

Een klachten- en voedingsdagboek kan vervolgens helpen om dit soort patronen zichtbaar te maken.

Waarom werkt hetzelfde advies niet voor iedereen?

Stel: drie mensen hebben elke avond een opgeblazen buik.

Bij de eerste speelt vooral obstipatie mee. De tweede heeft juist kort na het eten klachten en er zijn aanwijzingen voor SIBO. Voor de derde geldt dat de klachten vooral toenemen in drukke werkweken.

Kortom, de klacht lijkt hetzelfde, maar de aanpak verschilt. Meer vezels kan bij de eerste persoon helpen, terwijl het bij de tweede de klachten juist kan verergeren.

Daarom kijken we bij Flourish Health naar het complete klachtenbeeld. Op basis daarvan bepalen we welke eerste stappen zinvol zijn.

Wanneer kan onderzoek zinvol zijn?

Niet iedere opgeblazen buik vraagt om uitgebreid onderzoek. Vaak geeft een goede intake immers al voldoende aanknopingspunten om gericht aan de slag te gaan.

Blijven de klachten terugkomen of reageren ze onvoldoende op aanpassingen in voeding en leefstijl? Dan kan aanvullend onderzoek worden overwogen. Denk bijvoorbeeld aan:

• een ademtest bij een vermoeden van SIBO
• ontlastingsonderzoek naar de samenstelling van het darmmicrobioom
• ontstekingsmarkers en verteringskenmerken in de ontlasting

Ook hier geldt: we zetten onderzoek bij voorkeur in wanneer de uitkomst daadwerkelijk consequenties heeft voor het behandelplan.

Bekijk onze mogelijkheden voor onderzoek → https://flourishhealth.nl/diensten-orthomoleculaire-therapie

Wat kun je zelf doen bij een opgeblazen buik?

De juiste aanpak hangt af van wat er bij jou speelt. Toch zijn er een aantal basisprincipes die voor veel mensen een goed startpunt zijn.

• neem de tijd voor je maaltijd en kauw goed
• beperk koolzuurhoudende dranken, kauwgom en rietjes
• maak na het eten een korte wandeling van tien tot vijftien minuten
• drink voldoende, verspreid over de dag
• geef de ontlastingsprikkel de ruimte en stel toiletbezoek niet uit
• oefen een paar keer per dag rustig met buikademhaling
• zorg voor voldoende slaap en momenten van ontspanning

Bewegen helpt bijvoorbeeld het gas sneller door de darm te verplaatsen. Rustige buikademhaling ondersteunt daarnaast de ontspanning van je zenuwstelsel en de samenwerking tussen middenrif en buikwand.

Welke rol speelt voeding?

Bij een opgeblazen buik denken veel mensen meteen aan meer vezels. Maar ook hier geldt dat meer niet automatisch beter is.

Oplosbare vezels, zoals psyllium (vlozaad), worden door veel mensen goed verdragen en kunnen de ontlasting reguleren. Grove, onoplosbare vezels zoals tarwezemelen kunnen bij een gevoelige darm juist meer klachten geven. Bouw vezels daarom rustig op.

Daarnaast kunnen sommige voedingsmiddelen je darmen ondersteunen, zoals:

• groene kiwi, die bij obstipatie kan helpen om de ontlasting zachter en regelmatiger te maken
• gember, die de maagontlediging kan ondersteunen
• gefermenteerde voeding zoals kefir, yoghurt, zuurkool en kimchi, die kan bijdragen aan een diverser darmmicrobioom
• venkel en karwij, die van oudsher worden gebruikt bij winderigheid
• pepermuntolie, die de darmspier kan ontspannen

Andere voedingsmiddelen zijn daarentegen juist goed voor je darmflora, maar kunnen bij een gevoelige darm tijdelijk meer gas geven. Denk aan ui, knoflook, aardpeer, appel, peer en pruimen. Het gaat dan niet om deze voeding volledig te schrappen, maar om te ontdekken hoeveel jouw darm op dit moment aankan.

Een FODMAP-arm dieet kan daarbij helpen. Het is echter bedoeld als tijdelijk hulpmiddel om te ontdekken welke voedingsmiddelen klachten geven, niet als blijvend eetpatroon. Langdurig streng FODMAP-arm eten kan namelijk ten koste gaan van de diversiteit van je darmmicrobioom. Doe dit daarom bij voorkeur onder begeleiding.

Gebruik je medicatie, heb je last van brandend maagzuur of ben je zwanger? Overleg dan eerst voordat je met pepermuntolie of supplementen start.

Wanneer moet je met een opgeblazen buik naar de huisarts?

Een opgeblazen buik is meestal onschuldig, maar het is belangrijk om medische oorzaken niet over het hoofd te zien.

Neem daarom contact op met je huisarts wanneer je naast een opgeblazen buik bijvoorbeeld last hebt van:

• bloed bij de ontlasting
• zwarte ontlasting
• onverklaarbaar gewichtsverlies
• aanhoudende koorts of nachtzweten
• buikpijn die je ‘s nachts wakker maakt
• een duidelijke en aanhoudende verandering van je ontlastingspatroon
• een buik die al weken bijna dagelijks opgezet is en nieuw is voor jou, zeker als je vrouw bent en ouder dan 50 jaar

Ook wanneer je je zorgen maakt of wanneer darmkanker, coeliakie of een chronische darmontsteking in je familie voorkomt, is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts.

Een opgeblazen buik aanpakken begint bij de oorzaak

Een opgeblazen buik is een duidelijk signaal, maar zegt nog niet waar het vandaan komt. Voeding, obstipatie, darmbeweging, SIBO, je darmmicrobioom, stress en zelfs je ademhaling kunnen allemaal een rol spelen.

Daarom kijken we bij Flourish Health verder dan alleen de klacht zelf. We brengen in kaart welke factoren bij jou bijdragen aan het ontstaan of in stand houden van je klachten en bepalen op basis daarvan welke stappen passend zijn.

Dat kan bestaan uit aanpassingen in voeding, eetgedrag en leefstijl, osteopathische begeleiding rondom de buik en het middenrif en, wanneer daar aanleiding voor is, gericht aanvullend onderzoek. Dit is altijd aanvullend op de reguliere zorg.

Meer weten over onze aanpak? → https://flourishhealth.nl/diensten-orthomoleculaire-therapie

HEB JE REGELMATIG EEN OPGEBLAZEN BUIK?

Heb je al veel geprobeerd, maar blijft je buik opzetten? Tijdens een intake brengen we jouw klachten, voeding, leefstijl en voorgeschiedenis uitgebreid in kaart.

Van daaruit bepalen we samen welke vervolgstappen passend zijn.

Plan een intake → https://bookings.crossuite.app/a52c9c99-94d5-45e1-948e-bc6d71872c37

Auteur: Nynke Pellikaan – Fysiotherapeut BSc. en Orthomoleculair therapeut bij Flourish Health in Groningen